Kwas ursodeoksycholowy

Co to jest Kwas ursodeoksycholowy?

Kwas ursodeoksycholowy (UDCA) to naturalny, hydrofilowy kwas żółciowy. W medycynie stosuje się go doustnie głównie w chorobach wątroby i dróg żółciowych. Działa cytoprotekcyjnie na komórki wątroby, zmniejsza toksyczność endogennych kwasów żółciowych, poprawia przepływ żółci (działanie żółciopędne) oraz wpływa na rozpuszczalność cholesterolu w żółci, co może sprzyjać rozpuszczaniu niektórych kamieni żółciowych. Dostępny jest zwykle na receptę w postaci tabletek, kapsułek lub zawiesiny doustnej.

Przepraszamy za niedogodności.

Wyszukaj ponownie to co szukasz

Wskazania do stosowania

Zakres wskazań może zależeć od kraju i konkretnego preparatu. Najczęściej stosuje się go w:

  • Pierwotnym zapaleniu dróg żółciowych (PBC) – przewlekłej, autoimmunologicznej chorobie wątroby; UDCA jest lekiem pierwszego wyboru w standardowych dawkach.
  • Rozpuszczaniu niewapniejących, cholesterolowych kamieni w pęcherzyku żółciowym – u pacjentów z drożnymi drogami żółciowymi i zachowaną czynnością pęcherzyka.
  • Chorobach przebiegających z cholestazą wewnątrzwątrobową – UDCA bywa stosowany w praktyce klinicznej w wybranych sytuacjach (np. cholestaza ciężarnych), zgodnie z decyzją specjalisty.
  • Wybranych chorobach cholestatycznych u dzieci (np. w przebiegu mukowiscydozy) – zastosowanie indywidualizuje lekarz.

W pierwotnym stwardniającym zapaleniu dróg żółciowych (PSC) rola UDCA jest przedmiotem dyskusji; wysokie dawki są niewskazane, a decyzje terapeutyczne wymagają prowadzenia przez ośrodek specjalistyczny.

Dawkowanie Kwasu ursodeoksycholowego

Dawkowanie ustala lekarz na podstawie rozpoznania, masy ciała, wieku i tolerancji leczenia. W wielu wskazaniach stosuje się dawki zależne od masy ciała, najczęściej w zakresie około 10–15 mg/kg mc./dobę. Lek podaje się doustnie, zwykle w 1–3 dawkach na dobę, często razem z posiłkiem. U dzieci i osób z trudnościami w połykaniu wykorzystuje się zawiesinę doustną.

Czas terapii jest zróżnicowany. W PBC leczenie ma charakter długotrwały. W rozpuszczaniu kamieni kuracja często trwa wiele miesięcy; skuteczność zależy m.in. od składu i wielkości złogów oraz czynności pęcherzyka. Niekiedy po zakończeniu terapii możliwe są nawroty kamicy.

W trakcie leczenia zazwyczaj kontroluje się parametry wątrobowe oraz – przy wskazaniu kamiczym – ocenę pęcherzyka i dróg żółciowych. W chorobach zaawansowanych lub współistniejących schorzeniach wątroby dawkowanie i monitorowanie wymagają szczególnej ostrożności.

Przeciwwskazania

  • Nadwrażliwość na kwas ursodeoksycholowy lub którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu.
  • Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego lub dróg żółciowych.
  • Niedrożność dróg żółciowych (np. kamień w przewodzie żółciowym wspólnym) lub znacznie upośledzony odpływ żółci.
  • Wapniejące (radiologicznie cieniujące) kamienie żółciowe, nieczynny pęcherzyk żółciowy, nawracające kolki żółciowe.

Szczególną ostrożność należy zachować w ciężkich chorobach wątroby i nerek oraz u pacjentów z zapalnymi chorobami jelit – decyzję o terapii podejmuje lekarz.

Możliwe działania niepożądane

UDCA jest na ogół dobrze tolerowany. Najczęstsze objawy niepożądane to:

  • Biegunka lub luźne stolce, bóle brzucha, wzdęcia, nudności.
  • Wysypka, świąd, pokrzywka – rzadziej.
  • Przejściowy wzrost aktywności enzymów wątrobowych; u części chorych z PBC na początku terapii może przejściowo nasilić się świąd.
  • W trakcie leczenia kamicy – możliwe zwapnienie kamieni, co ogranicza skuteczność dalszej terapii.

Ciężkie działania niepożądane występują rzadko. Każdy nowy, nasilający się lub niepokojący objaw wymaga kontaktu z lekarzem.

Interakcje z innymi lekami

  • Leki wiążące kwasy żółciowe (np. cholestyramina, kolestypol) oraz niektóre leki zobojętniające zawierające glin mogą zmniejszać wchłanianie UDCA. Zwykle zaleca się rozdzielanie przyjmowania tych preparatów w czasie.
  • Cyklosporyna i takrolimus – UDCA może wpływać na ich wchłanianie; konieczne bywa monitorowanie stężeń i ewentualna korekta dawki przez lekarza.
  • Estrogeny (np. antykoncepcja hormonalna) i niektóre leki hipolipemizujące (np. fibraty) zwiększają wysycenie żółci cholesterolem i mogą osłabiać działanie rozpuszczające kamienie.
  • Leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna) – opisywano pojedyncze przypadki zmiany parametrów krzepnięcia; wymaga to czujności i kontroli zgodnie z zaleceniem lekarza.
  • Alkohol obciąża wątrobę i może nasilać chorobę podstawową; jego ograniczenie podczas terapii jest rozsądne.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy Kwas ursodeoksycholowy rozpuszcza wszystkie kamienie żółciowe?

Nie. UDCA działa na kamienie cholesterolowe, niewapniejące, przy zachowanej czynności pęcherzyka i drożnych drogach żółciowych. Skuteczność zależy od składu, wielkości i liczby złogów oraz czasu leczenia. Kamienie wapniejące i pigmentowe zwykle nie ulegają rozpuszczeniu.

Jak długo trwa terapia i kiedy widać efekty?

W chorobach przewlekłych (np. PBC) leczenie jest długotrwałe i ocenia się je w kontrolnych badaniach laboratoryjnych oraz obrazowych. W kamicy pęcherzyka pierwszą ocenę skuteczności wykonuje się po kilku miesiącach; pełne rozpuszczenie – jeśli możliwe – może wymagać wielu miesięcy. O czasie trwania kuracji decyduje lekarz.

Czy Kwas ursodeoksycholowy można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią?

UDCA jest szeroko stosowany w cholestazie ciężarnych, a dostępne dane kliniczne wskazują na korzystny profil bezpieczeństwa przy właściwym nadzorze. W okresie laktacji przenika do mleka w niewielkich ilościach i zwykle uznaje się go za zgodny z karmieniem piersią. Każdorazowo decyzję o rozpoczęciu lub kontynuacji leczenia w tych okresach podejmuje lekarz.

Uwaga: Informacje przedstawione w tym artykule mają charakter edukacyjny i informacyjny. Nie zastępują konsultacji z lekarzem lub farmaceutą ani indywidualnej oceny stanu zdrowia. Mimo dołożenia starań, aby treści były aktualne i rzetelne, mogą zawierać nieścisłości lub ulec dezaktualizacji. Jeśli zauważysz błąd w opisie leku, prosimy o kontakt z redakcją serwisu.