Kolistyna (kolistymetat sodowy)

Kolistyna zachowuje aktywność wobec niektórych szczepów opornych na liczne inne antybiotyki (w tym karbapenemy). Nie działa na bakterie Gram-dodatnie ani na większość beztlenowców; naturalnie oporne bywają m.in. Proteus, Serratia, Morganella, Providencia oraz Burkholderia cepacia complex.

Wskazania do stosowania Kolistyny (kolistymetatu sodowego)

Lek stosuje się głównie w warunkach szpitalnych, gdy istnieje podejrzenie lub potwierdzenie zakażenia drobnoustrojami wielolekoopornymi. Najczęstsze wskazania obejmują:

• ciężkie zakażenia płuc, w tym szpitalne zapalenie płuc i zapalenie płuc związane z wentylacją mechaniczną (często z udziałem Pseudomonas aeruginosa lub Acinetobacter baumannii),
• zakażenia krwi i ciężkie zakażenia jamy brzusznej lub tkanek miękkich wywołane wrażliwymi pałeczkami Gram-ujemnymi,
• powikłane zakażenia układu moczowego,
• terapię wziewną w mukowiscydozie (przewlekła infekcja płuc Pseudomonas aeruginosa) oraz – w wybranych sytuacjach – jako dodatek do leczenia zakażeń płuc wywołanych szczepami wielolekoopornymi,
• leczenie z wyboru lub wspomagające w niektórych zakażeniach ośrodkowego układu nerwowego spowodowanych przez wrażliwe bakterie Gram-ujemne – wyłącznie w ośrodkach doświadczonych (podania dokanałowe/dokomorowe są postępowaniem specjalistycznym).

Dawkowanie Kolistyny (kolistymetatu sodowego)

Schemat dawkowania ustala lekarz na podstawie ciężkości zakażenia, miejsca zakażenia, wyników mikrobiologicznych, masy ciała oraz czynności nerek. Trzeba pamiętać, że dawki mogą być wyrażane w międzynarodowych jednostkach (IU) lub w miligramach kolistymetatu/kolistyny – te jednostki nie są równoważne, dlatego przeliczanie pozostawia się personelowi medycznemu.

Formy podania

• dożylnie – najczęstsza droga w leczeniu ciężkich zakażeń; wlewy trwają zwykle kilkadziesiąt minut,
• wziewnie (nebulizacja) – m.in. u chorych na mukowiscydozę lub jako terapia wspomagająca w zakażeniach płuc wywołanych przez oporne pałeczki Gram-ujemne,
• specjalistyczne podania miejscowe (np. dokomorowe) – prowadzone wyłącznie w wyspecjalizowanych ośrodkach.

Zasady ogólne

• w ciężkich zakażeniach dożylnych może być stosowana dawka nasycająca, a następnie dawki podtrzymujące,
• konieczna jest modyfikacja dawkowania u chorych z upośledzoną czynnością nerek oraz u pacjentów dializowanych,
• czas leczenia zależy od lokalizacji zakażenia, odpowiedzi klinicznej i wyników posiewów; często stosuje się terapię skojarzoną z innymi antybiotykami, aby zwiększyć skuteczność i ograniczyć rozwój oporności,
• podawanie i przygotowanie leku odbywa się w warunkach medycznych; samodzielne modyfikowanie dawek nie jest zalecane.

Przeciwwskazania

• nadwrażliwość na kolistymetat sodowy, kolistynę lub inne polimyksyny,
• szczególna ostrożność u chorych z zaburzeniami przewodnictwa nerwowo-mięśniowego (np. miastenia), gdyż kolistyna może nasilać blokadę nerwowo-mięśniową,
• istotne zaburzenia czynności nerek – wymagają indywidualnego doboru dawki i ścisłego monitorowania,
• ciąża i laktacja: stosowanie rozważa się jedynie, gdy spodziewane korzyści przeważają nad ryzykiem; przenikanie do mleka nie jest w pełni poznane.

Możliwe działania niepożądane Kolistyny

Nefrotoksyczność

Najczęstsze działanie niepożądane. Objawia się wzrostem stężenia kreatyniny i pogorszeniem funkcji nerek. Ryzyko zwiększa się przy wyjściowej chorobie nerek, odwodnieniu, wyższym dawkowaniu oraz jednoczesnym stosowaniu innych leków nefrotoksycznych. Zwykle zmiany są odwracalne po modyfikacji terapii.

Neurotoksyczność

Mogą wystąpić parestezje (mrowienia), zawroty głowy, splątanie, ataksja, a rzadziej drgawki. Opisywano także blokadę nerwowo-mięśniową z osłabieniem mięśniowym i depresją oddechową – ryzyko rośnie podczas znieczulenia i z lekami zwiotczającymi.

Ototoksyczność

Szumy uszne, przejściowe pogorszenie słuchu lub zaburzenia równowagi – rzadziej niż w przypadku aminoglikozydów, ale możliwe.

Inne

• nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha,
• wysypka, świąd, pokrzywka; reakcje anafilaktyczne zdarzają się rzadko,
• reakcje w miejscu infuzji (ból, zaczerwienienie),
• podanie wziewne: kaszel, skurcz oskrzeli, chrypka, podrażnienie gardła.

Interakcje z innymi lekami

• leki nefrotoksyczne: aminoglikozydy (np. amikacyna, gentamycyna), wankomycyna, amfoterycyna B, cisplatyna, a także cyklosporyna czy takrolimus – zwiększone ryzyko uszkodzenia nerek,
• leki zwiotczające mięśnie i środki znieczulenia ogólnego – możliwość nasilenia blokady nerwowo-mięśniowej i depresji oddechowej,
• inne polimyksyny – brak uzasadnienia dla łączenia, ryzyko toksyczności,
• diuretyki pętlowe (np. furosemid) – ostrożnie u pacjentów narażonych na ototoksyczność w skojarzeniach,
• kolistyna nie wchodzi w istotne interakcje z układem enzymów wątrobowych (CYP), ale ze względu na profil nefro- i neurotoksyczny konieczna jest przeglądowa ocena całej farmakoterapii pacjenta.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy kolistyna działa na bakterie oporne na karbapenemy?

Często tak – zwłaszcza wobec niektórych szczepów Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter baumannii i Klebsiella pneumoniae. Skuteczność musi jednak potwierdzić antybiogram; rośnie też liczba mechanizmów oporności na kolistynę, dlatego leczenie planuje się indywidualnie.

Czy kolistynę można stosować w nebulizacji w domu?

W mukowiscydozie oraz w wybranych sytuacjach klinicznych terapia wziewna bywa kontynuowana ambulatoryjnie zgodnie z zaleceniami ośrodka prowadzącego. Dobór dawki, sprzętu i harmonogramu ustala specjalista, a pacjent pozostaje pod regularną kontrolą.

Jakie badania kontrolne wykonuje się podczas terapii kolistyną?

Najczęściej monitoruje się czynność nerek (kreatynina, GFR) oraz obserwuje objawy neuro- i ototoksyczności. W razie leczenia ciężkich zakażeń kontroluje się również parametry stanu zapalnego i – jeśli to możliwe – powtarza badania mikrobiologiczne. W niektórych ośrodkach stosuje się monitorowanie stężeń leku.

Uwaga: Informacje przedstawione w tym artykule mają charakter edukacyjny i informacyjny. Nie zastępują konsultacji z lekarzem lub farmaceutą ani indywidualnej oceny stanu zdrowia. Mimo dołożenia starań, aby treści były aktualne i rzetelne, mogą zawierać nieścisłości lub ulec dezaktualizacji. Jeśli zauważysz błąd w opisie leku, prosimy o kontakt z redakcją serwisu.