Opatrunki i produkty na odleżyny

Odleżyna a uszkodzenie skóry od wilgoci

Odleżyna powstaje wskutek długotrwałego ucisku lub tarcia, najczęściej nad wyniosłością kostną. Zaczerwienienie, pęcherz lub otwarta rana nie zawsze mają jednak tę samą przyczynę. Skóra może być także uszkodzona przez wilgoć, nietrzymanie moczu, otarcie albo zakażenie. Rozpoznanie ma znaczenie dla wyboru opatrunku, kremu i powierzchni odciążającej.

Nie masuj ani intensywnie nie pocieraj zaczerwienionego miejsca. Codziennie oglądaj okolice kości krzyżowej, pośladków, bioder, pięt, kostek i łokci, zwracając uwagę także na zmianę temperatury, twardości, koloru i bolesności skóry.

Najważniejsze elementy profilaktyki odleżyn

• Zmiana pozycji powinna wynikać z indywidualnej oceny ryzyka, mobilności, skóry i powierzchni, na której leży lub siedzi pacjent.
• Odciążanie obejmuje właściwe ułożenie, ochronę pięt oraz dobór materaca lub poduszki redystrybuującej nacisk.
• Kontrola skóry pomaga wcześnie wykryć nieblednące zaczerwienienie, otarcie albo wilgotne uszkodzenie.
• Odżywienie i nawodnienie ocenia się indywidualnie; suplementu nie należy traktować jako leczenia odleżyny bez stwierdzonego niedoboru.

Osoba, która nie może samodzielnie zmieniać pozycji, potrzebuje planu przygotowanego z opiekunem, pielęgniarką lub lekarzem. Sprzęt pomocniczy ma wspierać plan, a nie zastępować obserwację i regularne odciążanie.

Plan opieki warto zapisać: określić miejsca szczególnie zagrożone, sposób transferu, częstość kontroli skóry i osobę odpowiedzialną za zgłoszenie zmiany. Trzeba również sprawdzać, czy cewnik, dren, maska, orteza lub fałda pościeli nie tworzą dodatkowego punktu ucisku.

Krem barierowy, preparat do skóry czy opatrunek?

Krem barierowy chroni skórę narażoną na wilgoć i drażniące wydzieliny. Nie jest uniwersalną „maścią na odleżyny” i nie powinien być nakładany do głębokiej rany bez zalecenia. Preparat natłuszczający lub roztwór do skóry także ma własne wskazania i nie zastępuje specjalistycznego opatrunku.

Opatrunek dobiera się do głębokości rany, ilości wysięku, stanu tkanek, skóry wokół oraz oznak zakażenia. Ten sam opatrunek nie jest odpowiedni na każdym etapie. Oczyszczanie rany, ocena martwicy i leczenie infekcji powinny być prowadzone przez wykwalifikowany personel.

Jeżeli stosowany produkt zwiększa wilgoć, podrażnienie lub ból, przerwij samodzielne eksperymentowanie i pokaż skórę osobie prowadzącej opiekę. Preparaty o podobnej konsystencji mogą mieć zupełnie inne przeznaczenie, dlatego nie nakładaj kilku warstw kremów pod opatrunek bez uzgodnienia.

Krążki, ochraniacze pięt i materace

Ochraniacz lub powierzchnia odciążająca musi pasować do miejsca ryzyka i nie może przenosić nadmiernego nacisku na sąsiednią skórę. Krążek z otworem nie jest automatycznie bezpieczny dla każdej osoby; niewłaściwy rozmiar albo ułożenie może skupiać nacisk na krawędzi. Dobór najlepiej skonsultować z pielęgniarką, fizjoterapeutą lub lekarzem.

Materac przeciwodleżynowy nie eliminuje potrzeby zmiany pozycji. Sprawdź jego wymiary, maksymalne obciążenie, rodzaj pianki lub systemu oraz kompatybilność z łóżkiem. Przy osobie o ograniczonej mobilności ważne są także bezpieczeństwo transferu i możliwość utrzymania higieny.

Co robić, gdy skóra jest już uszkodzona?

Zmniejsz nacisk na miejsce i skontaktuj się z personelem medycznym w celu oceny stopnia uszkodzenia. Nie wycinaj martwych tkanek, nie przebijaj pęcherza i nie stosuj przypadkowych środków odkażających. Zdjęcie wykonane w podobnych warunkach może ułatwić obserwację, ale nie zastępuje badania.

Pilnej konsultacji wymagają gorąca, obrzęknięta lub szybko ciemniejąca skóra, ropa, nieprzyjemny zapach, gorączka, splątanie oraz silny lub narastający ból. U osób z zaburzeniami czucia zakażenie i pogłębienie rany mogą rozwijać się bez typowego bólu.

Najczęstsze pytania

Jak dobrać preparat do profilaktyki odleżyn?

Krem barierowy może chronić skórę przed wilgocią. Otwarta odleżyna wymaga natomiast oceny głębokości, wysięku i oznak zakażenia oraz dobrania opatrunku.

Czy materac wystarczy, aby zapobiec odleżynom?

Nie. Materac wspiera redystrybucję nacisku, lecz profilaktyka obejmuje również zmianę pozycji, kontrolę skóry, higienę i indywidualną ocenę ryzyka.

Czy zaczerwienioną skórę można masować?

Nie należy intensywnie masować miejsca zagrożonego odleżyną. Nacisk trzeba odciążyć, a nieblednące zaczerwienienie lub ból skonsultować.

Zobacz także

Więcej wyrobów znajdziesz w kategorii środki higieniczne i opatrunkowe. Do zabezpieczania ran służą odpowiednio dobrane opatrunki, plastry i przylepce. Przy opiece nad osobą leżącą sprawdź także pieluchomajtki dla dorosłych oraz podkłady higieniczne.