Prometazyna

Jak działa Prometazyna?

Prometazyna blokuje receptory histaminowe H1, ograniczając działanie histaminy – mediatora reakcji alergicznych odpowiedzialnego m.in. za świąd, obrzęk i kichanie. Dodatkowo wykazuje działanie:

• ośrodkowo uspokajające i nasenne (łatwo przenika do ośrodkowego układu nerwowego),
• przeciwwymiotne i przeciwwertygowe (wpływ na ośrodek wymiotny i układ przedsionkowy),
• cholinolityczne i częściowo alfa-adrenolityczne (co może powodować suchość w ustach, rozszerzenie źrenic, spadki ciśnienia).

Po podaniu doustnym działanie pojawia się zazwyczaj w ciągu 20–60 minut i może utrzymywać się kilka do kilkunastu godzin, zależnie od dawki i indywidualnej wrażliwości.

Wskazania do stosowania

Lek bywa stosowany w leczeniu i łagodzeniu:

• objawów alergii: alergicznego nieżytu nosa, pokrzywki, świądu, obrzęku po ukąszeniach owadów,
• nasilonego świądu w przebiegu chorób skóry (jako leczenie objawowe),
• nudności i wymiotów różnego pochodzenia (np. pooperacyjnych, polekowych) – według decyzji lekarza,
• choroby lokomocyjnej (profilaktyka i łagodzenie objawów),
• krótkotrwale jako środek uspokajający lub w premedykacji (zastosowania medyczne, pod kontrolą personelu).

Prometazyna nie leczy przyczyny astmy ani infekcji dróg oddechowych i nie jest standardowym lekiem przeciwkaszlowym.

Dawkowanie

Schemat dobiera lekarz zależnie od wskazania, wieku i chorób towarzyszących. Ogólnie w leczeniu objawów alergii u dorosłych stosuje się zwykle dawki rzędu 10–25 mg 2–3 razy na dobę lub 25 mg wieczorem. W nudnościach i wymiotach stosuje się zazwyczaj podobne dawki podzielone w ciągu dnia. W profilaktyce choroby lokomocyjnej lek przyjmuje się krótko przed planowaną podróżą. U osób starszych zwykle potrzebne są mniejsze dawki ze względu na większą wrażliwość na działania niepożądane.

U dzieci dawkowanie jest ściśle indywidualne i zależy od masy ciała – ustala je lekarz. Prometazyna jest przeciwwskazana u dzieci poniżej 2. roku życia z powodu ryzyka ciężkiej depresji oddechowej.

Jak stosować lek

Prometazynę przyjmuje się zgodnie z zaleceniami lekarza. Ze względu na działanie uspokajające część dawki bywa przyjmowana wieczorem. Lek należy popijać wodą; nie łączyć z alkoholem ani z innymi środkami nasennymi bez konsultacji. Może nasilać wrażliwość skóry na słońce – warto ograniczać intensywną ekspozycję na promieniowanie UV. Nie należy samodzielnie zwiększać dawek ani wydłużać czasu stosowania ponad zalecony okres.

Przeciwwskazania

• nadwrażliwość na prometazynę lub inne pochodne fenotiazyny,
• dzieci poniżej 2 lat (ryzyko depresji oddechowej),
• śpiączka, ciężka depresja OUN, ciężka niewydolność oddechowa,
• ostro w przebiegu: napad astmy, niewyrównane choroby dolnych dróg oddechowych (ryzyko zagęszczenia wydzieliny i zahamowania odruchu kaszlowego),
• jaskra z wąskim kątem przesączania, ciężki przerost gruczołu krokowego z zaleganiem moczu,
• niektóre zaburzenia przewodzenia serca i wydłużony odstęp QT (stosowanie wymaga ostrożności i oceny ryzyka przez lekarza).

Szczególnej ostrożności wymagają: osoby starsze, pacjenci z chorobami wątroby, chorobą Parkinsona, skłonnością do niedociśnienia ortostatycznego, drgawek oraz zatrzymania moczu.

Możliwe działania niepożądane

• bardzo częste/częste: senność, spowolnienie psychoruchowe, zawroty głowy, suchość w ustach, zamazane widzenie, zaparcia, zatrzymanie moczu,
• częste: hipotonia ortostatyczna, kołatanie serca, uczucie zmęczenia następnego dnia,
• niezbyt częste: pobudzenie paradoksalne (szczególnie u dzieci), bezsenność, niepokój, splątanie (zwłaszcza u osób starszych), fotosensytyzacja i reakcje skórne,
• rzadkie: drgawki, żółtaczka cholestatyczna, zaburzenia krwi (np. leukopenia, agranulocytoza), wydłużenie odstępu QT i zaburzenia rytmu, reakcje alergiczne,
• miejscowe (postacie iniekcyjne, zastosowania specjalistyczne): ból, podrażnienie tkanek.

W razie wystąpienia nasilonej senności, zawrotów głowy, kołatania serca, trudności z oddawaniem moczu, wysypki z towarzyszącą dusznością lub innych niepokojących objawów konieczny jest pilny kontakt z personelem medycznym.

Interakcje z innymi lekami

• leki działające depresyjnie na OUN (benzodiazepiny, leki nasenne, opioidowe przeciwbólowe, niektóre leki przeciwpsychotyczne) – ryzyko nadmiernej sedacji i depresji oddechowej,
• inne leki o działaniu cholinolitycznym (np. trójpierścieniowe przeciwdepresyjne, część przeciwpsychotycznych, leki przeciwparkinsonowskie) – nasilenie suchości w ustach, zaparć, zatrzymania moczu i zaburzeń widzenia,
• inhibitory MAO i niektóre przeciwdepresyjne – mogą nasilać działanie na OUN i ciśnienie,
• leki wydłużające QT (np. część przeciwarytmicznych, niektóre antybiotyki makrolidowe i fluorochinolonowe) – wzrost ryzyka zaburzeń rytmu,
• leki hipotensyjne – możliwość nasilenia spadków ciśnienia,
• adrenalina (epinefryna) – działanie presyjne może być osłabione z powodu blokady receptorów alfa.

Zawsze należy poinformować lekarza i farmaceutę o wszystkich przyjmowanych lekach, w tym preparatach bez recepty i ziołowych.

Prometazyna a alkohol

Alkohol wyraźnie nasila działanie uspokajające prometazyny i zwiększa ryzyko zawrotów głowy, senności, zaburzeń koordynacji oraz depresji oddechowej. Podczas terapii należy unikać napojów alkoholowych.

Stosowanie w ciąży i karmieniu piersią

Ciąża: dane dotyczące bezpieczeństwa są ograniczone. W wybranych sytuacjach klinicznych lek bywa stosowany, jeśli lekarz uzna, że korzyść przeważa nad ryzykiem. Zwykle preferuje się możliwie krótkie schematy i unikanie stosowania w okresie okołoporodowym (ryzyko sedacji i depresji oddechowej u noworodka).

Karmienie piersią: prometazyna przenika do mleka i może wywołać u niemowlęcia senność, drażliwość lub trudności z karmieniem; może też zmniejszać laktację. Decyzję o stosowaniu podejmuje lekarz po ocenie korzyści i ryzyka.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Prometazyna upośledza zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Może powodować senność i spowolnienie reakcji także następnego dnia po dawce wieczornej. Podczas stosowania leku nie należy prowadzić pojazdów ani wykonywać czynności wymagających pełnej koncentracji.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy Prometazyna jest na receptę?

Tak. W większości krajów preparaty z prometazyną są dostępne wyłącznie na receptę, a dawkowanie i czas terapii powinien określać lekarz.

Kiedy zaczyna działać i jak długo utrzymuje się efekt?

Początek działania zwykle następuje w ciągu 20–60 minut po podaniu doustnym. Efekt może trwać 4–12 godzin, a działanie uspokajające u części osób – nawet dłużej.

Czy można stosować Prometazynę u dzieci?

U dzieci poniżej 2 lat lek jest przeciwwskazany. U starszych dzieci może być rozważany wyłącznie z zalecenia lekarza, w dawkach dobranych do masy ciała i stanu klinicznego, z uwagi na ryzyko senności, zaburzeń oddychania i pobudzenia paradoksalnego.

Czy Prometazyna pomaga na chorobę lokomocyjną?

Tak, jest jednym z leków stosowanych w profilaktyce i łagodzeniu objawów choroby lokomocyjnej. Należy jednak liczyć się z możliwością senności i pogorszenia koncentracji.

Uwaga: Informacje przedstawione w tym artykule mają charakter edukacyjny i informacyjny. Nie zastępują konsultacji z lekarzem lub farmaceutą ani indywidualnej oceny stanu zdrowia. Mimo dołożenia starań, aby treści były aktualne i rzetelne, mogą zawierać nieścisłości lub ulec dezaktualizacji. Jeśli zauważysz błąd w opisie leku, prosimy o kontakt z redakcją serwisu.