Metronidazol

Jak działa Metronidazol?

W komórkach bakterii beztlenowych i niektórych pierwotniaków metronidazol ulega zredukowaniu do aktywnych metabolitów, które uszkadzają DNA i hamują syntezę kwasów nukleinowych. Skutkuje to zahamowaniem namnażania i śmiercią drobnoustrojów. Lek nie działa na bakterie tlenowe ani na grzyby.

Wskazania do stosowania

Metronidazol stosuje się w leczeniu zakażeń wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na jego działanie, w tym:

• zakażenia wywołane przez bakterie beztlenowe: jamy brzusznej (np. ropnie, zapalenie otrzewnej), miednicy i narządów rodnych, skóry i tkanek miękkich, jamy ustnej i zębopochodne, zakażenia pooperacyjne, posocznica, zakażenia ośrodkowego układu nerwowego (np. ropień mózgu),
• bakteryjna waginoza oraz inne zakażenia ginekologiczne o etiologii beztlenowej,
• rzęsistkowica (Trichomonas vaginalis),
• pełzakowica (Entamoeba histolytica) i lamblioza/giardioza (Giardia intestinalis),
• eradykacja Helicobacter pylori w skojarzeniu z innymi lekami,
• rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego wywołane Clostridioides difficile – w wybranych sytuacjach, zgodnie z aktualnymi zaleceniami,
• profilaktyka okołooperacyjna w zabiegach z wysokim ryzykiem zakażeń beztlenowych (zgodnie z decyzją lekarza).

W postaci miejscowej (skóra) metronidazol bywa stosowany m.in. w leczeniu trądziku różowatego.

Dawkowanie

Dawkę i czas leczenia zawsze ustala lekarz, biorąc pod uwagę rodzaj zakażenia, jego ciężkość, postać leku oraz wiek i stan pacjenta. Ogólne zasady:

• leczenie zakażeń beztlenowych zwykle wymaga podawania metronidazolu 2–3 razy na dobę przez kilka do kilkunastu dni,
• w zakażeniach pasożytniczych (np. rzęsistkowica, giardioza, pełzakowica) stosuje się odrębne schematy, często krótsze,
• eradykacja H. pylori wymaga terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwbakteryjnymi i inhibitorem pompy protonowej,
• u dzieci dawki wylicza się na podstawie masy ciała,
• w ciężkiej niewydolności wątroby lub przy długotrwałym leczeniu konieczne może być dostosowanie dawkowania oraz monitorowanie działań niepożądanych.

Nie należy samodzielnie modyfikować schematu ani przerywać terapii po ustąpieniu objawów, ponieważ zwiększa to ryzyko nawrotu zakażenia i oporności drobnoustrojów.

Jak stosować lek

Metronidazol przyjmuje się zgodnie z zaleceniem lekarza. Preparaty doustne można stosować z posiłkiem, co bywa lepiej tolerowane przez przewód pokarmowy. W trakcie terapii należy zadbać o odpowiednie nawodnienie. Postacie miejscowe (żel/krem na skórę, żel/kapsułki dopochwowe) stosuje się zgodnie z przeznaczeniem i czasem kuracji zaleconym przez lekarza.

Przeciwwskazania

• nadwrażliwość na metronidazol lub inne pochodne nitroimidazolu,
• spożywanie alkoholu w trakcie terapii i przez pewien czas po jej zakończeniu (ryzyko reakcji disulfiramopodobnej),
• pierwszy trymestr ciąży – co do zasady unika się, chyba że lekarz uzna, iż korzyści przeważają nad ryzykiem,
• rzadkie choroby genetyczne, takie jak zespół Cockayne’a – opisywano ciężkie uszkodzenia wątroby; stosowanie wyłącznie w sytuacjach bez alternatywy i pod ścisłą kontrolą lekarską.

Szczególnej ostrożności wymagają: ciężka niewydolność wątroby, istniejące zaburzenia hematologiczne, choroby układu nerwowego (w tym neuropatie i padaczka), długotrwała terapia oraz jednoczesne stosowanie leków wchodzących w interakcje.

Możliwe działania niepożądane

Jak każdy lek, metronidazol może powodować działania niepożądane. Najczęstsze to:

• ze strony przewodu pokarmowego: nudności, ból brzucha, biegunka lub zaparcia, metaliczny posmak w ustach, utrata apetytu,
• ze strony układu nerwowego: ból i zawroty głowy, senność, uczucie splątania; rzadziej drgawki, ataksja lub encefalopatia,
• reakcje skórne: wysypka, świąd, pokrzywka,
• inne: suchość jamy ustnej, zapalenie języka/dziąseł, „owłosiony” język, ściemnienie zabarwienia moczu (niegroźne),
• przy dłuższym lub wysokim dawkowaniu – polineuropatia (mrowienie, drętwienie kończyn), odwracalna leukopenia, rzadko zapalenie trzustki lub zaburzenia czynności wątroby.

W razie pojawienia się objawów wskazujących na neuropatię, nasilonej wysypki lub objawów zaburzeń wątroby konieczny jest pilny kontakt z lekarzem.

Interakcje z innymi lekami

Metronidazol wchodzi w liczne interakcje, m.in.:

• leki przeciwzakrzepowe (warfaryna i pochodne kumaryny) – nasilenie działania przeciwkrzepliwego i wzrost INR,
• disulfiram – ryzyko reakcji psychotycznych; nie łączyć,
• alkohol – nasilona nietolerancja (reakcja disulfiramopodobna),
• lit – możliwość zwiększenia stężenia litu i nasilenia toksyczności,
• cyklosporyna – wzrost stężenia i ryzyko działań niepożądanych,
• busulfan oraz 5‑fluorouracyl – ryzyko nasilenia toksyczności,
• fenytoina, fenobarbital, karbamazepina – mogą obniżać stężenie metronidazolu (indukcja metabolizmu); metronidazol może jednocześnie nasilać działanie fenytoiny,
• cymetydyna – może zwiększać stężenie metronidazolu.

Przed rozpoczęciem terapii należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, także dostępnych bez recepty i preparatach ziołowych.

Metronidazol a alkohol

Metronidazol nie powinien być łączony z alkoholem. Współwystępowanie obu substancji może wywołać reakcję disulfiramopodobną: zaczerwienienie twarzy, kołatanie serca, nudności i wymioty, zawroty głowy, spadek ciśnienia. Zaleca się całkowitą abstynencję podczas terapii oraz przez co najmniej kilka dni po jej zakończeniu.

Stosowanie w ciąży i karmieniu piersią

Ciąża: w pierwszym trymestrze co do zasady unika się metronidazolu, chyba że lekarz uzna, że korzyści przeważają nad ryzykiem. W drugim i trzecim trymestrze lek bywa stosowany, jeśli jest to klinicznie uzasadnione.

Karmienie piersią: metronidazol przenika do mleka. Krótkie kuracje w standardowych dawkach są zwykle akceptowane; przy wyższych dawkach lub pojedynczej dużej dawce lekarz może zalecić czasową przerwę w karmieniu. Decyzję o sposobie postępowania należy podejmować indywidualnie z lekarzem.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Metronidazol może wywoływać zawroty głowy, senność, zaburzenia koncentracji lub rzadko drgawki. Do czasu poznania indywidualnej reakcji na lek należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy Metronidazol jest antybiotykiem?

Tak, to antybiotyk działający na bakterie beztlenowe, a jednocześnie lek przeciwpierwotniakowy. Nie działa na grzyby ani na większość bakterii tlenowych.

Kiedy można oczekiwać poprawy objawów?

Poprawa bywa zauważalna w ciągu 48–72 godzin od rozpoczęcia leczenia, jednak czas zależy od typu i ciężkości zakażenia oraz postaci leku. Kurację należy kontynuować zgodnie z zaleceniem lekarza.

Czy Metronidazol może zabarwiać mocz?

Tak, u części osób mocz może przybrać ciemniejsze, brunatnawe zabarwienie. Zjawisko to jest zwykle niegroźne i ustępuje po zakończeniu leczenia.

Czy Metronidazol pomaga na grzybicę?

Nie. Metronidazol nie działa przeciwgrzybiczo. W grzybicach stosuje się leki przeciwgrzybicze dobrane do rodzaju drożdżaka/pleśni i lokalizacji zakażenia.

Uwaga: Informacje przedstawione w tym artykule mają charakter edukacyjny i informacyjny. Nie zastępują konsultacji z lekarzem lub farmaceutą ani indywidualnej oceny stanu zdrowia. Mimo dołożenia starań, aby treści były aktualne i rzetelne, mogą zawierać nieścisłości lub ulec dezaktualizacji. Jeśli zauważysz błąd w opisie leku, prosimy o kontakt z redakcją serwisu.