Refluks – objawy, przyczyny i leczenie

Dyskomfort w nadbrzuszu, pieczenie za mostkiem, kwaśny posmak w ustach – to objawy, które wielu z nas zna aż za dobrze. Choć często traktowane jako chwilowa dolegliwość, mogą świadczyć o refluksie żołądkowo-przełykowym. Czym jest to schorzenie i jak je leczyć?

Czym jest refluks żołądkowo-przełykowy?

Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD – gastroesophageal reflux disease) oznacza patologiczną sytuację, w której treść żołądkowa (kwas, enzymy trawienne, czasem żółć) cofa się do przełyku, powodując podrażnienie błony śluzowej tej części przewodu pokarmowego [6].

U zdrowych osób dolny zwieracz przełyku zapobiega takiemu cofaniu, ale w przypadku refluksu jego mechanizmy obronne są niewystarczające.

Zgaga a refluks – czy to to samo?

• Zgaga to objaw, czyli subiektywne odczucie pieczenia i dyskomfortu w okolicy mostka lub przełyku, często nasilające się po posiłkach lub w pozycji leżącej.
• Refluks (GERD) to stan patologiczny lub choroba, której zgaga jest jednym z objawów, ale niekoniecznie jedynym. Refluks obejmuje szerszy zakres zaburzeń: nadżerki przełyku, objawy pozaprzełykowe (np. ból gardła, kaszel, chrypka) i konsekwencje uszkodzeń błony śluzowej.

W praktyce każda osoba z refluksem może mieć zgagę, ale nie każdy, kto ma zgagę, musi mieć refluks. Zgaga epizodyczna (np. po obfitym posiłku) nie zawsze oznacza chorobę refluksową. Natomiast refluks manifestujący się częstą zgagą, objawami pozaprzełykowymi lub zmianami w przełyku wymaga diagnostyki i leczenia.

Objawy refluksu – na co zwrócić uwagę?

Objawy refluksu żołądkowo-przełykowego (GERD) mogą być bardzo zróżnicowane – zarówno pod względem charakteru, jak i nasilenia. Najczęstsze z nich to tzw. objawy przełykowe, bezpośrednio związane z drażnieniem błony śluzowej przełyku przez cofającą się treść żołądkową.

Objawy przełykowe (typowe)

• Zgaga to najczęstszy i najbardziej rozpoznawalny objaw refluksu. Pacjenci opisują ją jako pieczenie za mostkiem, które może promieniować w górę – od nadbrzusza aż do gardła. Uczucie to często nasila się po posiłkach, w pozycji leżącej lub przy pochylaniu.
• Cofanie się treści żołądkowej do jamy ustnej, czyli tzw. regurgitacja. Dochodzi do bezwysiłkowego przemieszczenia się kwaśnej lub gorzkiej treści z żołądka w kierunku przełyku, a nawet do ust. Objaw ten często występuje bez wcześniejszego ostrzeżenia i może być szczególnie dokuczliwy w nocy lub po obfitych posiłkach.
• Ból w klatce piersiowej, czasem przypominający ból wieńcowy. Może towarzyszyć zgadze, ale zdarza się również jako jedyny objaw GERD. To właśnie ten typ objawu najczęściej bywa mylony z problemami kardiologicznymi i wymaga diagnostyki różnicowej [3].

Warto zaznaczyć, że choć zgaga i cofanie treści żołądkowej są dominującymi objawami GERD, ich patofizjologia może się różnić. W praktyce oznacza to, że nie tylko przyczyny, ale i sposób leczenia mogą być odmienne w zależności od tego, który objaw przeważa.

Objawy pozaprzełykowe (nietypowe)

Refluks może również dawać tzw. objawy pozaprzełykowe, które dotyczą układu oddechowego i górnych dróg oddechowych. Zwykle są mniej charakterystyczne i trudniejsze do jednoznacznego powiązania z GERD, co komplikuje postawienie trafnej diagnozy.

• chrypka, przewlekłe odchrząkiwanie, uczucie obecności ciała obcego w gardle,
• przewlekły kaszel, zwłaszcza nocny lub poranny, bez towarzyszącej infekcji,
• nawrotowe zapalenie gardła i krtani,
• napady astmy lub jej zaostrzenia,
• w przypadkach zaawansowanych – nawet zapalenie płuc lub włóknienie płucne [3].

Skąd się bierze refluks? Najczęstsze przyczyny

Do powstania refluksu przyczyniają się różne czynniki:

• dysfunkcja dolnego zwieracza przełyku (przez to treść żołądkowa łatwiej cofa się do przełyku) [1],
• nadmierny wzrost ciśnienia w jamie brzusznej,
• nieprawidłowa motoryka przełyku (ograniczona zdolność do oczyszczania refluksatu) [4],
• przepuklina rozworu przełykowego [5],

Jak skutecznie leczyć refluks?

Podstawą leczenia refluksu żołądkowo-przełykowego jest zmiana stylu życia. Do najważniejszych działań należą:

• unikanie przejadania się,
• rezygnacja z tłustych i pikantnych potraw,
• ograniczenie spożycia alkoholu, kawy i czekolady,
• unikanie jedzenia na krótko przed snem.

Wskazane jest również uniesienie wezgłowia łóżka oraz redukcja masy ciała, jeśli pacjent zmaga się z nadwagą lub otyłością.

Jeśli mimo wprowadzenia zmian objawy utrzymują się, zaleca się leczenie farmakologiczne. Najczęściej stosuje się inhibitory pompy protonowej (PPI), takie jak omeprazol, które skutecznie hamują wydzielanie kwasu solnego i łagodzą objawy refluksu. Dodatkowo stosuje się preparaty zobojętniające (antacydy), które działają szybko, ale krótkotrwale. U niektórych pacjentów korzystne może być też zastosowanie prokinetyków, poprawiających motorykę przełyku i opróżnianie żołądka.

W przypadkach opornych na leczenie zachowawcze lub przy powikłaniach refluksu rozważa się leczenie chirurgiczne. Najczęściej wykonuje się fundoplikację metodą laparoskopową, polegającą na owinięciu dna żołądka wokół dolnego odcinka przełyku. Zabieg ten wzmacnia barierę antyrefluksową i zapobiega cofaniu się kwaśnej treści do przełyku [2].

Helicid Rapid i podwójna siła w walce ze zgagą - lek na refluks bez recepty

Wśród dostępnych bez recepty leków na refluks wyróżnia się Helicid Rapid, czyli jedyny w Polsce lek łączący 20 mg omeprazolu (PPI) z 225 mg wodorowęglanu sodu (antacydu). Dzięki temu zapewnia natychmiastowe złagodzenie objawów i jednocześnie całodobową ochronę błony śluzowej przełyku i żołądka.

W leczeniu refluksu często konieczne jest szybkie przerwanie objawu, ale także zapobieganie jego nawrotom. Monoterapia klasycznym antacydem może przynieść chwilową ulgę, ale nie rozwiązuje problemu nadmiernego wydzielania kwasu. Z kolei klasyczny PPI działa skutecznie, ale jego efekt pojawia się dopiero po kilku godzinach.

Dlatego właśnie Helicid Rapid łączy dwa mechanizmy:

• natychmiastowe zobojętnienie kwasu,
• zahamowanie jego produkcji jeszcze tego samego dnia.

Dzięki temu pacjent nie musi wybierać między „szybko” a „skutecznie”, ponieważ dostaje jedno i drugie w jednej kapsułce. To sprawia, że Helicid Rapid jest wyjątkowym lekiem na refluks bez recepty, rekomendowanym nie tylko w epizodycznych objawach, ale również przy przewlekłych dolegliwościach. 

Źródła:

1. Holloway R.H., Dent J., Pathophysiology of gastroesophageal reflux. Lower esophageal sphincter dysfunction in gastroesophageal reflux disease, Gastroenterol Clin North Am. 1990, 19(3), s. 517-535.
2. Kasugai K., Ogasawara N., Gastroesophageal Reflux Disease: Pathophysiology and New Treatment Trends, Intern Med. 2023, 63(1), s. 1–10.
3. Katz P., Kerry B. i in., ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease, The American Journal of Gastroenterology 2022, 117(1), s. 27-56.
4. Menezes M., Herbella F., Pathophysiology of Gastroesophageal Reflux Disease, World J Surg. 2017, 41(7), s. 1666-1671.
5. Smith R., Sharma S., Shahjehan R., Hiatal Hernia, StatPearls Publishing 2024.
6. Zachariah R., Goo T. Lee R., Mechanism and Pathophysiology of Gastroesophageal Reflux Disease, Gastrointest Endosc Clin N Am. 2020, 30(2), s. 209-226.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.